اثر زردی نوزاد بر كم شنوايی

آیا زردی باعث کم شنوایی نوزاد می‌شود؟ این سوالی است که اکثر والدین بعد از ابتلای نوزادشان به زردی از ما می پرسند. اکثر زردی های نوزادان بی خطر هستند، اما پاسخ دقیق‌تر به این سوال بستگی به درجه و مدت زمان آن دارد. هرچقدر درجه و مدت زمان ابتلا به زردی بیشتر باشد، احتمال ابتلای نوزاد به کم شنوایی بیشتر می‌گردد؛ در برخی موارد این کم شنوایی از نوع دائمی بوده و غیرقابل درمان است.

بسیاری از جوانان و کودکانی که از سمعک استفاده می کنند، در دوران نوزادی مبتلا به زردی درجه بالا بوده اند و به علت تشخیص و درمان دیرهنگام به کم شنوایی ناشی از زردی دچار شده اند؛ پس درمان و تشخیص زودهنگام تاثیر بسزایی در بهبود این فرایند دارد.

اگر دکتر تشخیص استفاده از سمعک برای کودک شما را داد، لطفا هیچگونه ممانعتی برای استفاده از آن نداشته باشید چراکه در طولانی مدت آسیب جدی‌تری به بچه وارد می‌شود که شاید دیگر جبران‌پذیر نباشد.

از بهترین مدل‌های سمعک برای کودکان می‌توان سمعک اتیکن کودکان مدل اکسید پلی اولتراپاور را استفاده کرد.

زردی به‌خودی خود ترسناک نیست، تقریبا همه نوزادان کم و بیش دچار این عارضه می شوند. تشخیص  زودهنگام این اختلال بسیار مهم است؛ چراکه هرچقدر زودتر علت شناسایی شود، احتمال ابتلا به این نوع کم‌شنوایی کم‌تر می‌گردد. در ادامه با راه های تشخیص، پیشگیری و درمان زردی بیشتر آشنا خواهیم شد.

زردی نوزاد چیست؟

زردی یا یرقان (به انگلیسی Jaundice) حالتی است که در آن پوست بدن و سفیدی چشم ها به رنگ زرد تغییر می کند. زردی خود یک بیماری نیست، ولی نشانه ای از وجود یک اختلال و بیماری در بدن می‌باشد.

علت زردی نوزاد چیست؟

در بعضی نوزادان، عواملی مثل تولد زودتر از موعد، شیر نخوردن کافی در روزهای اول، تفاوت گروه خونی مادر و نوزاد یا کبودی‌های هنگام زایمان می‌تواند زردی را بیشتر کند. خوشبختانه در اغلب موارد، زردی نوزاد خفیف است و با گذشت چند روز تا یکی دو هفته خودبه‌خود برطرف می‌شود؛ اما اگر زردی شدید باشد یا تا مدت طولانی ادامه پیدا کند، لازم است حتماً پزشک نوزاد را معاینه کند تا در صورت نیاز، درمان مناسب صورت گیرد.

به طور کلی  زردی نوزادان می تواند به دلیل اختلال در عملکرد این موارد باشد:

• طحال
• کبد
• کیسه صفرا
• روده

اما چرا این ارگان‌های بدن باعث ایجاد زردی می‌شوند؟ در داخل گلبول های قرمز بدن ما ماده ای به نام هموگلوبین(Hemoglobin) وجود دارد که مسئول انتقال اکسیژن در بدن است. گلبول های قرمز حدودا 120 روز عمر می کنند و بعد از این مدت زمان برای تجزیه وارد طحال می شوند.

در طحال هموگلوبین که بخش اصلی سازنده گلبول قرمز است به دو بخش اصلی هموگلوبین تجزیه می شود. بخش هم خود در نهایت به آهن و بیلی روبین تجزیه می‌گردد. آهن برای ساخت گلبول قرمز جدید بکار گرفته شده و بیلی روبین که یک ماده زاید به‌شمار می‌رود، برای دفع از طریق کبد و صفرا به روده بزرگ فرستاده می‌شود.

علت قهوه ای رنگ بودن مدفوع ما وجود همین بیلی روبین است. به همین دلیل اختلال در یکی از این ارگان‌ها باعث عدم دفع بیلی روبین و زیاد شدن آن در خون و بدن می‌شود.

انواع زردی در نوزادان

1. زردی فیزیولوژیک (طبیعی):

تقریبا همه نوزادان دچار این زردی می شوند و دلیل آن کامل نشدن ارگان‌های بدن مثل طحال و کبد می باشد. این زردی 2 الی 3 روز بعد از تولد با درجه خفیف تا متوسط پدیدار می‌شود و در صورت تشخیص و درمان زودهنگام منجر به کم شنوایی یا ناشنوایی نمی‌گردد.

2. زردی پاتولوژیک (غیرطبیعی):

این نوع زردی معمولا در همان روز اول تولد خود را نشان می‌دهد که ناشی از اختلال جدی در مسیر تولید و دفع بیلی روبین است. زردی در 24 ساعت اول تولد با هردرجه‌ای نیاز به معاینه کامل توسط متخصص اطفال دارد.

در یک سری موارد نوزاد چند روز بعد از تولد دچار زردی با درجه شدید (بالاتر از 20 mg-dl) می‌شود که این نیز یک عامل خطر برای کم شنوایی نوزاد به حساب می‌آید. در نوزادان نارس این عدد 15 تا 20 است و در نوزاد کامل زردی با درجه بالای 20 اگر بیش از ده روز  باقی بماند، می‌تواند منجر به زردی مغزی یا Kernicterus شود. به عبارت دیگر زردی بالا اگر به موقع درمان نگردد فرصت این را پیدا می کند که به عصب های مغز آسیب بزند. یکی از این عصب ها، عصب شنوایی یا زوج 8 می باشد که در نتیجه آن کم شنوایی حسی-عصبی دائمی ناشی از زردی به وجود می‌آید.

نوزادانی که زردی شدید یا طولانی‌مدت دارند، حتماً باید از نظر شنوایی با تست ABR بررسی شوند. تستABR یک آزمایش دقیق شنوایی است که عملکرد عصب شنوایی و مسیرهای شنوایی مغز را بدون نیاز به همکاری نوزاد ارزیابی می‌کند و معمولاً در حالت خواب طبیعی یا خواب سبک انجام می‌شود. این تست کمک می‌کند حتی کم‌شنوایی‌های خفیف یا پنهان که با معاینه‌های معمول قابل تشخیص نیستند، به‌موقع شناسایی شوند.

از آنجا که بدن و سیستم عصبی نوزاد بسیار حساس است، انجام تست ABR باید در یک مرکز شنوایی‌سنجی تخصصی و مجهز و توسط افراد باتجربه صورت گیرد. دقت کنید که حتما به بهترین کلینیک شنوایی سنجی تهران مراجعه کنید؛ زیرا کوچک‌ترین خطا در انجام تست یا تفسیر نتایج می‌تواند باعث تشخیص نادرست و تأخیر در درمان کم‌شنوایی شود؛ موضوعی که ممکن است در آینده بر رشد گفتار، زبان و یادگیری کودک تأثیر منفی بگذارد.

زردی نوزاد و نوروپاتی شنوایی

یکی از مهمترین اختلالاتی که زردی گوش باعث ایجاد آن می شود، نوروپاتی شنوایی یا Auditory Neuropathy Spectrum Disorder  است. نوروپاتی شنوایی اختلالی است که در آن پیام های شنوایی به صورت همزمان با یک قدرت یکسان از عصب گوش عبور نمی‌کنند.

به عبارت دیگر در حالت طبیعی صدها پیام شنوایی حلزون گوش به صورت همزمان از عصب گوش عبور می‌کنند و به مغز می‌رسند. اما افزایش بیلی روبین باعث می‌شود که عصب گوش این توانایی خود را از دست داده و در نتیجه پیام‌ها بدون نظم و ترتیب ارسال شوند که منجر به کم شنوایی می‌گردد.

تشخیص خانگی زردی نوزاد

زردی نوزاد در مراحل اولیه چشم ها و صورت را درگیر می‌کند. هرچقدر طولانی تر و شدیدتر باشد، بخش های پایین تر بدن نیز درگیر می‌شوند. بنابراین تشخیص زردی کار مشکلی نیست. اگر مشاهده کردید که چشم نوزاد سفید نیست و به رنگ زرد گرایش دارد، سریعا به متخصص اطفال مراجعه کنید.

علایم زردی در نوزادان

• زردن شدن چشم و پوست
• خواب آلودگی یا بی قراری
• گریه طولاتی مدت غیر طبیعی
• استفراغ
• ممانعت از خوردن شیر
• حرکات غیرطبیعی چشم ها
• عدم واکنش به صداهای بلند

درمان کم شنوایی ناشی از زردی نوزاد

کم شنوایی که توسط زردی ایجاد می‌شود از نوع SNHL یا حسی-عصبی است. این کم شنوایی غیرقابل درمان است و برای بازگشت شنوایی باید از سمعک کودکان استفاده کرد. درمان کم شنوایی ناشی از زردی کاملا وابسته به تشخیص و درمان سریع زردی است. هرچقدر درمان زودتر و دقیق تر انجام شود، احتمال آسیب به شنوایی به صفر می‌رسد.

راه‌های درمان زردی نوزاد

1. شیردهی منظم

در زردی های خفیف که به صورت طبیعی چند روز بعد از تولد ایجاد می شود معمولا نیاز به درمان خاصی نیست و فقط لازم است که مادر حدودا 8 الی 10 مرتبه در روز به نوزاد خود شیر بدهد. همچنین دفع مدفوع نوزاد باید طبیعی باشد و نوزاد توسط متخصص اطفال معاینه شود.

2. فوتوتراپی

نوردرمانی یا فوتوتراپی اصلی ترین راه درمان زردی نوزاد در نظر گرفته می‌شود. فوتوتراپی روشی است که در آن بیلی روبین نوزاد توسط تابش یک نور آبی رنگ وارد ادرار و مدفوع شده و از آن طریع دفع می شود. در نتیجه بیلی روبین خون کاهش می یابد.

بنابراین نوردرمانی می تواند یک درمان کم شنوایی ناشی از زردی محسوب شود. به این معنی که از آسیب زیاد به عصب گوش جلوگیری می کند.

فوتوتراپی یک دستگاه است که نوزاد درون آن قرار می‌گیرد و برای یک مدت زمان مشخص تعیین شده توسط متخصص اطفال در آنجا باقی می‌ماند. این دستگاه در NICU بیمارستان‌ها موجود است. اگر شرایط نوزاد خیلی وخیم نباشد،  با دستور متخصص اطفال، والدین می‌توانند این دستگاه درمان زردی را اجاره کرده و نوزاد خود را در منزل فوتوتراپی کنند. به طور کلی نوزادان نارس و نوزادانی که زردی بالا در بدو تولد دارند، کاندید فوتوتراپی زردی هستند.

 3. تعویض خون

در مورادی که نوردرمانی زردی جواب ندهد، گزینه تعویض خون مطرح می‌گردد. چرا که هیچ راهی برای دفع بیلی روبین از خون وجود ندارد و لازم است که خون نوزاد به طور کلی جایگذین شود. این آخرین راه درمان زردی نوزاد می‌باشد.

شنوایی سنجی نوزاد مبتلا به زردی

تمامی نوزادان بعد از تولد با آزمایش شنوایی OAE  در بیمارستان غربالگری می شوند. تست شنوایی او اَی ای حلزون گوش نوزاد را بررسی می‌کند. به عبارت دیگر با این تست بررسی می‌کنیم که آیا نوزاد کم شنوایی یا ناشنوایی مادرزادی دارد یا خیر.

اما این تست شنوایی سنجی نوزاد در بیمارستان یک نقص دارد؛ تست شنوایی OAE نوزاد قادر به بررسی عصب شنوایی نیست. به عبارت دیگر اگر زردی به عصب گوش آسیب زده باشد، این تست متوجه آن نمی‌شود. بنابراین تست شنوایی دیگری با نام ABR ابداع شد تا قادر باشد عصب شنوایی نوزاد را نیز بررسی کند. به دلیل اثر زردی بر کم شنوایی که در آن عصب گوش درگیر است، توصیه می شود که حتما تست ABR را برای نوزاد خود در بهترین کلینیک‌های شنوایی سنجی انجام دهید؛ کلینیک سمعک اکسیر با داشتن کادر مجرب و دکتر متخصص یکی از بهترین و معتبرترین مراکز شنوایی به‌شمار می‌رود.

مراحل شنوایی سنجی در نوزادان

در بدو تولد تست  OAE توسط بخش شنوایی سنجی بیمارستان انجام می‌شود؛ اگر جواب تست غیرطبیعی باشد، یک ماه دیگر لازم است که این تست تکرار شود و اگر نرمال باشد، سه ماه دیگر مجددا گرفته می‌شود. اکثر نوزادان به دلیل وجود مایع رحم مادر در گوش در این آزمایش رد می‌شوند؛ بنابراین در صورت دیدن جواب مثبت آزمایش شنوایی نوزاد خود خیلی نگران نباشید.

طی این مدت زمان اگر نوزاد شما مبتلا به زردی شد و در بخش NICU بستری شد، بعد از ترخیص جهت بررسی عصب گوش به یک شنوایی سنجی مراجعه کرده و تست AABR را انجام دهیم. تست AABR همان تست ABR بوده اما با دو تفاوت اصلی:

تست شنوایی نوزادان باید در حالت خواب، انجام شود. در صورتی که نوزاد حین آزمایش تکان بخورد، باعث اختلال در جواب آزمایش می شود. از آنجایی که در آزمایش شنوایی ABR و  AABR الکترود به سر نوزاد متصل می شود، احتمال بیدار شدن از خواب وجود دارد. به همین دلیل زمان در این آزمایش بسیار اثرگذار است. توصیه می شود در مرحله اول AABR انجام شده و درصورت وجود کم شنوایی زردی برای انجام آزمایش ABR ارجاع داده شود.

خلاصه جدول مراحل شنوایی سنجی نوزادان

هزینه شنوایی سنجی نوزاد

هزینه آزمایش شنوایی سنجی نوزاد برای تست OAE حدود 450 هزار تومان و برای تست ABR نیز حدود 750 هزار تومان می باشد. هزینه تست AABR با ABR یکسان است.

هزینه سمعک برای نوزاد

کم شنوایی ایجاد شده بر اثر زردی، درمان ندارد. به همین دلیل برای بازگشت شنوایی به حد طبیعی لازم است که گزینه خرید سمعک مخصوص نوزاد یا کودک بررسی شود. تهیه سمعک برای نوزاد در کلینیک‌های شنوایی صورت می‌گیرد. در مرکز شنوایی سنجی بعد از تشخیص یک تست ASSR نیز انجام می‌شود. با کمک این تست می‌توان سمعک دیجیتالی را با کامپیوتر به صورت دقیق تنظیم کرد.

در نهایت

کمتر از 10 درصد نوزادان مبتلا به زردی دچار درجات مختلفی از آسیب شنوایی می شوند. این نوع کم شنوایی درمان دارویی یا جراحی ندارد و تنها راه بازگشت شنوایی استفاده از سمعک مخصوص کودکان می باشد. در صورت تشخیص و درمان زودهنگام می توان از بروز کم شنوایی تا حد زیادی جلوگیری کرد. جهت بررسی شنوایی نوزاد خود می توانید به کلینیک شنوایی سمعک اکسیر که یکی از بهترین کلینیک‌های شنوایی سنجی تهران است، مراجعه کرده و تست OAE و ABR را انجام دهید.